عنوان کتاب: گذار به حکمرانی امنیتی در خاورمیانه: با نگاهی به رهیافت و رویکرد بازیگران منطقهای و بینالمللی
نویسنده: سعید پیرمحمدی
ناشر: پژوهشکده مطالعات راهبردی وابسته به پژوهشگاه مطالعات امنیت و پیشرفت
نوبت چاپ: اول ۱۴۰۵
کتاب «گذار به حکمرانی امنیتی در خاورمیانه: با نگاهی به رهیافت و رویکرد بازیگران منطقهای و بینالمللی»، حکمرانی امنیتی را در رهیافت و رویکرد بازیگران تأثیرگذار در معادلات خاورمیانه بررسی کرده است. در این حوزه، بازیگران فرامنطقهای از تجربهای دیرینه برخوردار بوده و کنشگران جدید منطقهای نیز با وجود آنکه در ابتدای راه قرار دارند، اما به پیشرفتهای محسوسی دست یافتهاند. فصل مشترک این رهیافتها و رویکردها، رویکرد فراخنگر به حکمرانی امنیتی است.
در این ارتباط، کتاب حاضر در هشت فصل و نتیجهگیری تهیه و تنظیم شده است. فصل نخست به ارائه مفاهیم و مبنای نظری و تشریح حکمرانی امنیتی بعنوان چارچوب نظری منتخب برای تحلیل گذار رویکردی و رهیافتی بازیگران منطقهای و بینالمللی اختصاص دارد. فصول بعدی به ترتیب به واکاوی نقش حکمرانی امنیتی در رهیافت و رویکرد آمریکا، بریتانیا، روسیه و چین در خاورمیانه می پردازد. در ادامه به بررسی مقوله حکمرانی امنیتی در رهیافت و رویکرد سه بازیگران منطقهای یعنی رژیم صهیونیستی، ترکیه و امارات متحده عربی پرداخته میشود. برای این منظور، کتاب در هر مورد به بررسی تاریخچه و پیشینه، نظام حقوقی حاکم و رهیافتها و رویکردهای مربوطه در کنش هریک از بازیگران مذکور میپردازد.
تحول مفاهیم و تکثیر بازیگران امنیتی غیردولتی در مقطع زمانی پس از جنگ سرد نوعی اجماع را میان صاحبنظران روابط بینالملل و مطالعات منطقهای پدید آورده که تحلیل روندها و رویدادها صرفنظر از توجه به رویکرد کنشگران غیردولتی و الگوهای حاکم بر مناسبات دولتها با چنین کنشگرانی امکانپذیر نخواهد بود. بر این مبنا، این کتاب در کنار کارگزاری دولت، کارگزاری شهروندان، شرکتها و بازیگران غیردولتی را نیز در تحلیل الگوهای حکمرانی امنیتی خاورمیانه وارد میکند. ظهور چنین کنشگرانی این امکان را در اختیار دولتها قرار میدهد تا برخی از وظایف امنیتی خود را برونسپاری کنند. عمل برونسپاری کارویژههای نظامی و امنیتی دولتها که توسط بریتانیا و ایالات متحده در نیمه دوم قرن بیستم پایه گذاشته شد، بهسرعت به طیف وسیعی از کشورها، بازیگران بینالمللی و مناطق ژئوپلیتیکی گسترش یافت.
اعتقاد بر این است که درک شرایط نوین خاورمیانه بهعنوان منطقهای پیچیده، پرابهام و هرجمرجگونه مستلزم فراتر رفتن از چارچوب «امنیت حکومت» است. در شرایط جدید، بسیاری از کنشگران منطقهای و بینالمللی، قواعد حکمرانی را وارد روند سیاستگذاری امنیتی و ملاحظات راهبردی خود کردهاند. از این جهت، قواعد مذکور به بخشی از الزامات کنشگری راهبردی بازیگران فعال و تأثیرگذار در منطقۀ خاورمیانه و شمال آفریقا تبدیل شده و واکاوی و مطالعۀ آنها میتواند فرصتها یا تهدیدات احتمالی برای کنش راهبردی سایر کشورها و بازیگران را نیز روشن سازد. بدین جهت این باور بهنوعی مقبولیت یافته که قواعد حکمرانی جزء جداییناپذیر تولید قدرت و امنیتسازی تمامی واحدهای سیاسی بهشمار میآید.
