چکیده اجرایی
تجربههای تاریخی نشان میدهد که بسیاری از دگرگونیهای بزرگ اقتصادی نه از دل ساختارهای متمرکز حکومتی، بلکه از بطن نیازهای اجتماعی و خلاقیتهای مردمی در شرایط بحران شکل میگیرند. نمونه بارز این روند، ژاپن پس از جنگ جهانی دوم و شکلگیری شرکتهایی مانند سونی است که بدون حمایت مستقیم دولت، مسیر جهش صنعتی را هموار کردند.
امروز نیز راهبرد عملیاتی برای بهرهگیری از این ظرفیت در کشور، مستلزم ایجاد سازوکارهایی مانند راهاندازی سامانهای ملی برای جمعآوری، ارزیابی تخصصی و حمایت از ایدههای اقتصادی جامعه (بهویژه در حوزه اقتصاد دیجیتال و پلتفرمی) است. کاهش موانع اداری، تمرکز حمایت در قالب یک نهاد پشتیبان، تعریف مشوقهای مرحلهای و تسریع در فرآیندها، از الزامات کلیدی برای تبدیل این نوآوریها به راهکارهای عملیاتی در مواجهه با چالشهای اقتصادی و اجتماعی زمان جنگ خواهد بود.
مقدمه
بزرگترین تحولات اقتصادی و اجتماعی غالباً از بطن نیازهای مبرم و خلاقیتهای متراکم در میان مردم برمیخیزد. جامعه در مواجهه با بحرانهای بزرگ، ناگزیر به ابداع راهاندازیهای نوآورانهای رو میآورد که مسیر جدیدی برای توسعه پایدار میگشاید؛ همانند ژاپن پس از جنگ جهانی دوم که توسط کارآفرینان خود و بدون اتکا به حمایت دولتی، پایههای دگرگونی عظیم اقتصادی را بنا نهاد. این گزارش، حمایت هدفمند از نوآوری مردمی را بهعنوان موتور محرکه تحولآفرین و کلید برونرفت از چالشهای کنونی معرفی میکند.
نوآوریهای تحولآفرین
نوآوریهای تحولآفرین معمولاً پس از خرابیهای بیشمار و استیصال از شرایط، به ذهن خالقان آنها راه مییابند و افزون بر ارتقای درآمد صاحبانشان، زیست جمعی مردم را تسهیل میکنند.
ژاپن پس از جنگ جهانی دوم نمود عینی این جریان است. نخبگان این کشور بدون حمایتهای دولتی شگفتیهایی مانند سونی و سوزوکی را آفریدند. شرکت سونی پس از جنگ توسط گروهی از تکنسینها زیر نظر ماسارو ایبوکا و آکیو موریتا در شرایطی سخت تأسیس شد. این شرکت پس از ساخت پلوپز و بالش الکتریکی، در سال ۱۹۵۰ نخستین ضبطصوت و دستگاه پخش (تایپ-جی) را تولید کرد و هشت سال پس از جنگ، با دستیابی به فناوری ترانزیستور، محصول دگرگونکننده «واکمن» را ساخت. این روند ثابت میکند ایجاد تغییرهای بنیادین اقتصادی و اجتماعی لزوماً از درون حاکمیت آغاز نمیشود، بلکه مردمِ محتاج به تغییر، خود راهکارهای نوآورانه را پیدا میکنند.
پیشنهادات راهبردی
شرایط امروز کشور ایجاب میکند حاکمیت پذیرای ایدههای جامعه خلاق و پویا باشد تا علاوه بر حل مسائل اقتصادی، حس ارزشمندی و مشروعیت را تقویت کند. راهبردهای پیشنهادی عبارتند از:
۱. ایجاد سامانه کارآمد ملی: جهت جمعآوری راهکارهای نوآورانه مردمی در قالبی مشخص و بر اساس مسائل اولویتدار کشور (بهویژه در حوزه اقتصاد دیجیتال و پلتفرمی).
۲. طراحی سازوکار داوری و حمایت: ارزیابی اولیه ایدهها توسط داوران متخصص (اقتصادی، فناوری مالی، اجتماعی و…) و استخراج نیازمندیهای حمایتی آنها در ابعاد مالی، حقوقی و تبلیغاتی.
۳. حذف موانع اداری: عدم مانعتراشیهای اداری و حقوقی در مسیر اجرای نوآوریهای مستخرج از سامانه.
۴. محدودسازی ذینفعان: حضور انحصاری صاحب ایده و یک نهاد حامی برای پیشبرد سریعتر طرحها.
۵. تعریف مشوقها: تعیین جوایز مرحلهای (از ایدهپردازی تا اجرا) جهت تشویق مشارکت عمومی.
۶. فوریت و تسریع در فرآیندها: تسریع روند جمعآوری و پردازش ایدهها به دلیل شرایط خاص کشور و درگیری با جنگ و اثرات آن.
ملاحظه اجرایی: طراحی و اجرای این سامانه به دلیل عدم پیچیدگی فنی و زمانی ویژه، در اسرع وقت با کمک نهادهای ذیربط قابل بهرهبرداری است.
