حضور نظامی آمریکا در عراق طی سالهای اخیر، اگرچه با فرازونشیب، یکی از عوامل اثرگذار بر تحولات و پویشهای داخلی این کشور بوده است و بههمین دلیل، مسئله «خروج نیروهای آمریکایی از عراق»، علاوهبراینکه همواره بخشی از موضوعات روی میزِ گفتوگوها میان بغداد و واشینگتن در دولتهای مختلف بوده، محملی برای اعلام مواضع، سیاستورزیها، کنشگریها و حتی تقابلهای دامنهدار میان جریانهای و گروههای سیاسی در عراق محسوب میشود.
احزاب و گروههای سیاسیِ عراقی، ذیل هر سه جریان شیعه، سنی و کرد، رویکردهای متفاوت و بعضاً متناقضی نسبت به خروج نیروهای آمریکایی داشتهاند. با توجه به اهمیت جایگاه و نوع کنشگریِ گروههای سیاسی در عراق نسبت به موضوع حضور نیروهای آمریکایی که گاهی به عرصه تقابل نظامی نیز کشیده میشود از یکسو و کارکرد نهچندان اقتدراگرایانه دولت مرکزی ازسوی دیگر، اهمیت شناخت و تحلیل رویکرد جریانهای سیاسی عراقی فزاینده بهنظر میرسد. مسئلهای که بهدلیل درهمتنیدگی با منافع و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، دارای پیچیدگیها و الزامات خاصی است و باید موردتوجه عرصه سیاستگذاری و تصمیمگیریِ خارجی در کشور قرار گیرد.
برایناساس، هرگونه کنشگری جمهوری اسلامی ایران در قبال عراق بهویژه در حوزههای سیاسی و امنیتی، متأثر از حضور نظامی آمریکا خواهد بود و در صورت تداوم و عمقیابی این حضور، گسترش مناسبات اقتصادی و فرهنگی تهران و بغداد نیز مورد تهدید قرار خواهد گرفت. بنابراین، اهمیت دارد جمهوری اسلامی ایران، پیشبرد راهکارهایی را در دستورکار سیاست خارجی خود قرار دهد که مانع از گسترش و حتی تداوم حضور نظامی آمریکا در عراق شود. ازجمله عرصههایی که میتواند فرصتهایی برای سیاستورزی و کنشگری ایران برای تحقق هدف پیشگفته فراهم سازد، بهرهبرداری از ظرفیت جریانهای سیاسی عراق درراستای پایانبخشی به حضور نظامی آمریکا در عراق است. برایناساس، شناخت رویکرد گروههای عراقی نسبت به مسئله خروج نظامی آمریکا از این کشور، اهمیت دارد.
باتوجه به چنین ضرورتی، پژوهش حاضر برای تحقق اهداف زیر آغاز شده است:
- ارائه یک ارزیابی منسجم از وضعیت و نوع حضور نیروهای آمریکایی در عراق؛
- شناسایی رویکرد گروهها و جریانهای سیاسی عراقی نسبت به مسئله حضور نیروهای آمریکایی؛
- شناسایی ظرفیتهای جریانهای سیاسی عراقی درراستای تحقق هدف خروج نیروهای آمریکایی از عراق؛
- ارائه راهکارهای همافزایی و تعامل جمهوری اسلامی ایران با گروههای عراقی درراستای تحقق هدف خروج نیروهای آمریکایی از عراق.
متناسب با این اهداف، پژوهش پیشرو بهصورت کلی به این پرسش خواهد پرداخت که با احتساب دولت دوم ترامپ، بازیگران شیعه، سنی و کردِ عراقی چه رویکردی درباره خروج آمریکا از این کشور داشته و در چنین چهارچوبی، جمهوری اسلامی ایران چه راهکارهایی را میتواند برای تحقق این خروج، در دستورکار قرار دهد؟ بدیهی است برای پاسخ به این پرسش اصلی و کلیدی، نکات و ملاحظات دیگری نیز باید موردتوجه قرار گیرد که ازجمله آنها که در این پژوهش مورد پرسش قرار خواهد گرفت، عبارتند از:
- حالتهای قابلتصور ذیل مفهوم «خروج» نظامی آمریکا از عراق کدامند؟
- شرطهای تحقق هرکدام از حالتهای متصور کدامند؟
- همگرایی و واگرایی بازیگران عراقی درخصوص هرکدام از شروط چگونه است؟
- راهکارهای جمهوری اسلامی ایران برای تحقق خروج نظامی آمریکا از عراق در افق زمانی پایان دولت ترامپ، کدامند؟
براساس تقسیمبندی سهگانه انواع پژوهش به کاربردی، بنیادی و توسعهای، این پژوهش را میتوان در زمره پژوهشهای کاربردی قرار داد؛ چهاینکه فارغ از مباحث نظری، بخش اصلی این پژوهش بر نیازهای سیاستگذار متمرکز خواهد بود. روش گردآوری اطلاعات در این پژوهش، کتابخانهای و پیمایشی خواهد بود و برای گردآوری اطلاعات از ابزارهایی مانند: کتب، جستوجوی اینترنتی، مصاحبه با کارشناسان و برگزاری نشست خبرگی استفاده میشود. همچنین، جامعه آماری، کارشناسان و تحلیلگران حوزه مطالعات عراق هستند. برای نمونهگیری، از روش نمونهگیری هدفمند استفاده میشود و برای انتخاب کارشناسان، شاخصهایی مانند شهرت به شناخت تحولات عراق در فضای تحلیلیِ کشور و ادبیات نوشتاری و گفتاری تولیدشده توسط کارشناس موردنظر، استفاده خواهد شد. بهصورت کلی، روش پژوهش در این اثر، کمی و کیفی (آمیخته) است.
آنچه در این پژوهش حائزاهمیت محسوب میشود، شناخت رویکرد بازیگران داخلی عراق به مسئله خروح نیروهای آمریکایی است. بنابراین نقطه تمرکز این پژوهش، تحلیل تأثیر تعدادی از بازیگران بر یک موضوع است که درنهایت میتواند راهنمایی برای حوزه سیاستگذاری باشد. بنابراین باید از نرمافزار مکتور برای تحلیل دادههای این پژوهش استفاده کرد. مکتور، امکانی را فراهم میکند که بازیگران و جریانهای سیاسی عراقی که در مراحل ابتدایی این پژوهش احصا گردیدهاند، اولویتبندی شوند و رویکردها، منافع و مطلوبیتهای آنها نسبت به مسئله خروج نیروهای آمریکایی مورد بررسی قرار گیرد. درنتیجه این گامها، مکتور میتواند سازگاری و ناسازگاری یا بهعبارتی همگرایی و واگرایی این جریانهای عراقی را آشکار سازد.
