این اثر توسط پژوهشگاه مطالعات امنیت و پیشرفت منتشر شده است؛
عنوان کتاب: «سیاست خارجی جمهوری خلق چین؛ مسائل، مناسبات و چشمانداز»
نام نویسنده:علیرضا ثمودی
سال نشر:۱۴۰۴
ناشر: پژوهشکده مطالعات راهبردی وابسته به پژوهشگاه مطالعات امنیت و پیشرفت
کتاب «سیاست خارجی جمهوری خلق چین؛ مسائل، مناسبات و چشمانداز» اثری مهم و راهبردی در حوزه مطالعات چین و روابط بینالملل است که به اهتمام علیرضا ثمودی و با مشارکت جمعی از اساتید دانشگاهی و پژوهشگران برجسته حوزه روابط بینالملل در پژوهشکده مطالعات راهبردی و در سال ۱۴۰۴ منتشر شده است. اهمیت این کتاب بیش از هر چیز در پاسخگویی به یک خلأ جدی در فضای علمی و پژوهشی کشور نهفته است: ضعف تاریخی در شناخت عمیق، نظاممند و بومی از چین و جایگاه آن در سیاست و نظم جهانی.
مقدمه کتاب با تأکید بر این نکته آغاز میشود که دانش و شناخت از جهان و مناسبات بینالمللی، بخشی جداییناپذیر از قدرت ملی دولتهاست. نویسندگان بر این باورند که کمبود مطالعات هدفمند درباره چین و شرق آسیا، در کنار ضعف ارتباط میان دانشگاه، مراکز پژوهشی و نهادهای اجرایی، در بلندمدت پیامدهای منفی برای منافع ملی به همراه داشته است. از این منظر، کتاب حاضر تلاشی آگاهانه برای ارتقای بینش نظری و تحلیلی نسبت به یکی از مهمترین قدرتهای در حال صعود نظام بینالملل به شمار میآید.
چین در این کتاب نه صرفاً بهعنوان یک بازیگر اقتصادی، بلکه بهمثابه یک قدرت تمدنی، راهبردی و نظمساز مورد بررسی قرار گرفته است. نویسندگان نشان میدهند که تجربه تاریخی چین، تلفیق هوشمندانه سنت و مدرنیته، و هنر حکمرانی در حفظ هویت در عین تحول، این کشور را به الگویی خاص در سیاست جهانی بدل کرده است. تحول نظام سیاسی چین پس از ۱۹۴۹، اصلاحات اقتصادی، انسجام ملی، بسیج منابع و تدوین برنامههای هدفمند، زمینهساز ارتقای جایگاه بینالمللی این کشور شده و به چین امکان داده است که از یک بازیگر حاشیهای به یک قدرت تأثیرگذار در معادلات جهانی تبدیل شود.
این کتاب در دو بخش و هفده فصل تنظیم شده است. بخش نخست با عنوان «شکلگیری سیاست خارجی جمهوری خلق چین» شامل پنج فصل است که به مبانی نظری، سازوکارهای تصمیمگیری، فرهنگ راهبردی، چالشهای بینالمللی و رویکرد چین به نظم جهانی میپردازد. در این بخش، مفاهیمی چون «مکتب چینی روابط بینالملل»، فرهنگ راهبردی چین، و رویکرد اصلاحطلبانه پکن به نظم بینالمللی تبیین میشود. یکی از نکات کلیدی این بخش آن است که چین نه بهدنبال برهمزدن انقلابی نظم جهانی، بلکه در پی اصلاح تدریجی و هوشمندانه آن به نفع منافع خود است.
بخش دوم کتاب با عنوان «مناسبات و روابط بینالمللی و خارجی جمهوری خلق چین» شامل دوازده فصل است که روابط چین با بازیگران و مناطق مختلف از شرق آسیا تا اروپا، خاورمیانه، آفریقا و افغانستان را بررسی میکند. تحلیل روابط چین با ژاپن، کره جنوبی، هند، پاکستان، روسیه، ایالات متحده، اتحادیه اروپا و جمهوری اسلامی ایران، تصویری چندبعدی و واقعگرایانه از سیاست خارجی چین ارائه میدهد. این بخش نشان میدهد که دیپلماسی چین مبتنی بر عملگرایی، محاسبه هزینه–فایده، و پرهیز از تعهدات پرهزینه امنیتی است.
در جمعبندی نهایی، کتاب تأکید میکند که نگاه چین به نظم جهانی از تجدیدنظرطلبی انقلابی دوران مائو به پذیرش و بهرهبرداری از نظم موجود در دوره دنگ و سپس به تجدیدنظرطلبی اصلاحطلبانه در دوره معاصر تغییر یافته است. این تحول، کلید فهم رفتار چین در سیاست بینالملل امروز است. در مجموع، این کتاب اثری ضروری برای دانشجویان، پژوهشگران، سیاستگذاران و کارشناسان حوزه روابط بینالملل است. خواندن آن برای فهم دقیقتر نگاه چین به نظم جهانی، منطق سیاست خارجی این کشور و پیامدهای آن برای ایران و جهان، نهتنها مفید بلکه ضروری است.
